Hogesnelheidstrein

Een hogesnelheidstrein is een passagiersdienst die rijdt op infrastructuur die is aangelegd of opgewaardeerd voor zeer hoge snelheden. Volgens de EU-interoperabiliteitsregels voor het spoor wordt het trans-Europese hogesnelheidsnetwerk gedefinieerd door de lijn, niet alleen door de trein. Het netwerk kent drie lijncategorieën: nieuw aangelegde lijnen die geschikt zijn voor snelheden van doorgaans 250 km/u of meer, opgewaardeerde lijnen die geschikt zijn voor snelheden van ongeveer 200 km/u, en opgewaardeerde lijnen met specifieke kenmerken waarbij de snelheid is aangepast aan lokale topografische, reliëf- of stedenbouwkundige beperkingen.

In de praktijk legt een dienst die als hogesnelheid wordt aangeprezen soms maar een deel van de reis af op topsnelheid. Een groot deel van een route kan over een opgewaardeerde lijn rijden met ongeveer 200 km/u, of over conventioneel spoor door een stad, voordat een speciaal hogesnelheidstraject wordt bereikt.

Belangrijkste Europese merken

Verschillende nationale vervoerders rijden met benoemde hogesnelheidsdiensten op dit type infrastructuur. TGV-materieel kan op de Franse hogesnelheidslijnen tot 320 km/u halen, met TGV INOUI als vlaggenschipmerk. De ICE 3 rijdt 300 km/u, en de ICE 1 was Duitslands eerste hogesnelheidstrein. Frecciarossa haalt een maximum van 300 km/u. Renfe's AVE in Spanje, Italo in Italië en de grensoverschrijdende Eurostar zijn andere benoemde Europese hogesnelheidsmerken, al bepaalt elke vervoerder zelf de productnamen, routes en topsnelheden. Voor de volledige lijst van categorie-afkortingen die vervoerders zoals ICE, TGV, RE en TER gebruiken, zie het woordenlijstonderdeel over Europese treincategorieën en afkortingen.

Wat dit betekent voor reserveringen en tarieven

De reserveringsregels voor hogesnelheidsdiensten verschillen per vervoerder, in plaats van één Europese standaard te volgen. Voor de meeste hogesnelheidstreinen is een reservering nodig, en Eurostar, TGV en AVE zijn drukke diensten met beperkte capaciteit. Bij Eurostar is een reservering verplicht voor houders van een Interrail Pass. Op een drukke Deutsche Bahn-hogesnelheidsroute zoals Stuttgart–Zürich wordt een reservering aangeraden, maar is niet verplicht. Bij TGV INOUI is een reservering verplicht.

Hogesnelheidsdiensten stoppen doorgaans op minder stations dan regionale of intercitytreinen op dezelfde corridor, omdat het doel van de speciale lijn een snelle verbinding tussen grote steden is. Dit heeft invloed op welke passen en tariefregels van toepassing zijn. Een pas die regionale treinen dekt zonder extra kosten, kan voor een hogesnelheidstrein op dezelfde route nog steeds een verplichte of aanbevolen reservering nodig hebben.

Veelgemaakte verwarring

"Hogesnelheid" wordt soms losjes gebruikt voor elke snelle, modern uitziende trein. De EU-definitie koppelt de term aan de infrastructuur waarvoor een lijn is aangelegd of opgewaardeerd, niet aan de merknaam of het interieur van een trein. Een regionale of intercitydienst kan voor een deel van een reis spoor delen met een hogesnelheidstrein zonder zelf als hogesnelheid te gelden. Omgekeerd kan een trein met een hogesnelheidsmerk ver onder zijn topsnelheid rijden op gedeeld of ouder spoor bij een stadscentrum.